Sen (Liên tâm, Liên diệp, Liên nhục) (Nelumbo nucifera)
Sen (Liên tâm, Liên diệp, Liên nhục) (Nelumbo nucifera)Ảnh: Inessa Ermolina · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần S

Sen (Liên tâm, Liên diệp, Liên nhục)

Nelumbo nucifera

Sen hồng (tên khoa học: Nelumbo nucifera), là một loài thực vật thủy sinh thân thảo sống lâu năm thuộc chi sen. Trong thời kỳ cổ đại nó đã từng là loại cây mọc phổ biến dọc theo bờ sông Nin ở Ai Cập cùng với một loài hoa súng có quan hệ họ hàng gần gũi có tên gọi dài dòng là hoa ...

Họ thực vật
Họ Sen (Nelumbonaceae)
Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Hà diệp · Hạt sen · Lá sen · Liên nhục · Sen hồng · Tâm sen
Tên vị thuốc (Dược điển)
Plumula, Folium et Semen Nelumbinis
Bộ phận dùng
Tâm sen, hạt sen, lá sen, gương sen và ngó sen
Tính vị
Tính bình (hạt, lá) đến tính hàn (tâm sen), vị ngọt chát hoặc đắng
Quy kinh
Tâm, Tỳ, Thận, Can
Nhóm hoạt chất chính
Liensinin, isoliensinin, nuciferin, nelumbin, quercetin và tinh bột kháng

1. Tổng quan và danh pháp

Sen hồng (tên khoa học: Nelumbo nucifera), là một loài thực vật thủy sinh thân thảo sống lâu năm thuộc chi sen. Trong thời kỳ cổ đại nó đã từng là loại cây mọc phổ biến dọc theo bờ sông Nin ở Ai Cập cùng với một loài hoa súng có quan hệ họ hàng gần gũi có tên gọi dài dòng là hoa sen xanh linh thiêng sông Nin (Nymphaea caerulea); và hoa, quả cũng như các đài hoa của cả hai đã được họa lại khá rộng rãi như là một kiểu kiến trúc ở những nơi cần các hình ảnh linh thiêng. Người Ai Cập cổ đại sùng kính hoa sen và sử dụng nó trong các nghi thức tế lễ. Từ Ai Cập nó đã được đem đến Assyria và sau đó được trồng rộng rãi khắp các vùng Ba Tư, Ấn Độ và Trung Quốc. Nó cũng có thể là loài cây bản địa ở khu vực Đông Dương, nhưng ở đây có sự nghi vấn về điều này. Năm 1787, lần đầu tiên nó được đưa tới Tây Âu như một loài hoa súng dưới sự bảo trợ của Joseph Banks và có thể thấy được trong các vườn thực vật hiện nay mà ở đó có sự cung cấp nhiệt. Ngày nay nó hiếm hoặc đã tuyệt chủng tại châu Phi nhưng lại phát triển mạnh ở miền nam châu Á và Australia. Củ sen thực chất là rễ mọc trong các lớp bùn trong ao hay sông, hồ còn các lá thì nổi ngay trên mặt nước. Các thân già có nhiều gai nhỏ. Hoa thường mọc trên các thân to và nhô cao vài xentimet phía trên mặt nước. Thông thường sen có thể cao tới 1,5 m và có thể phát triển các rễ củ bò theo chiều ngang tới 3 m, một vài nguồn chưa kiểm chứng được cho b

Tên gọi khác và đồng danh: Tâm sen, Lá sen, Hạt sen, Hà diệp, Liên nhục, Sen hồng.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Sen (Liên tâm, Liên diệp, Liên nhục) mang danh pháp hai phần chuẩn là Nelumbo nucifera, trực thuộc Chi Sen (Nelumbo) nằm trong Họ Sen (Nelumbonaceae).

Các loài cùng chi Nelumbo và cùng Họ Sen thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Nelumbo nucifera dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (tâm sen, hạt sen, lá sen, gương sen và ngó sen) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Nelumbo.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Tâm sen, hạt sen, lá sen, gương sen và ngó sen.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Liensinin, isoliensinin, nuciferin, nelumbin, quercetin và tinh bột kháng.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Tâm sen thanh tâm an thần giúp dễ ngủ; hạt sen kiện tỳ dưỡng tâm; lá sen thanh thử thăng dương hỗ trợ chuyển hoá.

  • Tính vị tham khảo: Tâm sen đắng hàn; hạt sen ngọt bình; lá sen đắng sáp bình.
  • Quy kinh tham khảo: Tâm, Tỳ, Thận, Can.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: An thần & Giấc ngủ, Trà thảo mộc dưỡng sinh, Tuần hoàn & Mạch máu.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Nelumbo và Họ Sen tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm liensinin, isoliensinin, nuciferin, nelumbin, quercetin và tinh bột kháng, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Nelumbo nucifera), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Công thức pha chế & món ăn có Sen (Liên tâm, Liên diệp, Liên nhục)

Tất cả công thức →

Câu hỏi thường gặp về Sen (Liên tâm, Liên diệp, Liên nhục)

Xem thêm hỏi đáp →

Sản phẩm từ Sen (Liên tâm, Liên diệp, Liên nhục) trên sàn Herbal.vn

Các sản phẩm thảo dược, trà dược liệu và chế phẩm chính hãng có liên quan đến dược liệu này.

Tìm thêm trên sàn →