Lý (Syzygium jambos)
Lý (Syzygium jambos)Ảnh: 謝忠良 · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần L

Lý

Syzygium jambos

Lý (hay roi hoa vàng, doi hoa vàng, gioi hoa vàng, mận hoa vàng, danh pháp hai phần: Syzygium jambos) là một loài cây thuộc chi Trâm, trong họ Myrtaceae. Loài này được mô tả chính thức năm 1931 bởi (L.) Alston.

Họ thực vật
Họ Sim (Myrtaceae)
Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Roi hoa vàng
Bộ phận dùng
Lá, nụ hoa hoặc quả
Nhóm hoạt chất chính
Tinh dầu 1,8-cineol (eucalyptol), terpinen-4-ol, eugenol và tanin

1. Tổng quan và danh pháp

Lý (hay roi hoa vàng, doi hoa vàng, gioi hoa vàng, mận hoa vàng, danh pháp hai phần: Syzygium jambos) là một loài cây thuộc chi Trâm, trong họ Myrtaceae. Loài này được mô tả chính thức năm 1931 bởi (L.) Alston.

Tên gọi khác và đồng danh: Roi hoa vàng.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Lý mang danh pháp hai phần chuẩn là Syzygium jambos, trực thuộc Chi Trâm (Syzygium) nằm trong Họ Sim (Myrtaceae).

Các loài cùng chi Syzygium và cùng Họ Sim thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Syzygium jambos dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (lá, nụ hoa hoặc quả) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Syzygium.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Lá, nụ hoa hoặc quả.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Tinh dầu 1,8-cineol (eucalyptol), terpinen-4-ol, eugenol và tanin.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Lý (Syzygium jambos) được ghi nhận sử dụng bộ phận lá, nụ hoa hoặc quả trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Tinh dầu & Hương liệu tự nhiên, Hô hấp & Dịu cổ họng, Lá tắm, xông hơi & Ngoài da.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Syzygium và Họ Sim tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm tinh dầu 1,8-cineol (eucalyptol), terpinen-4-ol, eugenol và tanin, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Syzygium jambos), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Sim)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Lý.

Xem toàn bộ họ →
Syzygium xizangense
Đông dược

Trâm xizangense (Syzygium xizangense)

Syzygium xizangense

Họ Sim · Lá, nụ hoa hoặc quả

Trâm xizangense (Syzygium xizangense) (Syzygium xizangense) là loài thực vật dược học thuộc Họ Sim (Myrtaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá, nụ hoa hoặc quả, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu 1,8-cineol (eucalyptol), terpinen-4-ol, eugenol và tanin.

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Syzygium araiocladum
Đông dược

Trâm araiocladum (Syzygium araiocladum)

Syzygium araiocladum

Họ Sim · Lá, nụ hoa hoặc quả

Trâm araiocladum (Syzygium araiocladum) (Syzygium araiocladum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Sim (Myrtaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá, nụ hoa hoặc quả, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu 1,8-cineol (eucalyptol), terpinen-4-ol, eugenol và tanin.

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Vối
Đông dược

Vối

Cleistocalyx operculatus

Họ Sim · Lá, nụ hoa hoặc quả

Vối (Cleistocalyx operculatus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Sim (Myrtaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá, nụ hoa hoặc quả, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu 1,8-cineol (eucalyptol), terpinen-4-ol, eugenol và tanin.

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Chổi sể
Thuốc Nam

Chổi sể

Baeckea frutescens

Họ Sim · Lá, nụ hoa hoặc quả

Thanh liễu, hay chổi sể, chổi xuể, thanh hao, danh pháp hai phần Baeckea frutescens là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da