Chổi sể (Baeckea frutescens)
Chổi sể (Baeckea frutescens)Ảnh: KO Ka Ho · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần C

Chổi sể

Baeckea frutescens

Thanh liễu, hay chổi sể, chổi xuể, thanh hao, danh pháp hai phần Baeckea frutescens là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.

Họ thực vật
Họ Sim (Myrtaceae)
Bộ phận dùng
Lá, nụ hoa hoặc quả
Nhóm hoạt chất chính
Tinh dầu 1,8-cineol (eucalyptol), terpinen-4-ol, eugenol và tanin

1. Tổng quan và danh pháp

Thanh liễu, hay chổi sể, chổi xuể, thanh hao, danh pháp hai phần Baeckea frutescens là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.

Tên gọi khác và đồng danh: Baeckea frutescens.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Chổi sể mang danh pháp hai phần chuẩn là Baeckea frutescens, trực thuộc Chi Baeckea (Baeckea) nằm trong Họ Sim (Myrtaceae).

Các loài cùng chi Baeckea và cùng Họ Sim thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Baeckea frutescens dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (lá, nụ hoa hoặc quả) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Baeckea.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Lá, nụ hoa hoặc quả.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Tinh dầu 1,8-cineol (eucalyptol), terpinen-4-ol, eugenol và tanin.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Chổi sể (Baeckea frutescens) được ghi nhận sử dụng bộ phận lá, nụ hoa hoặc quả trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Tinh dầu & Hương liệu tự nhiên, Hô hấp & Dịu cổ họng, Lá tắm, xông hơi & Ngoài da.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Baeckea và Họ Sim tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm tinh dầu 1,8-cineol (eucalyptol), terpinen-4-ol, eugenol và tanin, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Baeckea frutescens), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Sim)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Chổi sể.

Xem toàn bộ họ →
Tràm lá dài
Thuốc Nam

Tràm lá dài

Melaleuca leucadendra

Họ Sim · Lá, nụ hoa hoặc quả

Tràm lá dài hay tràm lá hẹp(danh pháp hai phần: Melaleuca leucadendra L.) là cây thuộc chi Tràm (Melaleuca) của họ Đào kim nương (Myrtaceae). Loài này được Carl von Linné miêu tả khoa học đầu tiên năm 1767.

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Sắn thuyền
Thuốc Nam

Sắn thuyền

Syzygium polyanthum

Họ Sim · Lá, nụ hoa hoặc quả

Sắn thuyền (danh pháp hai phần: Syzygium polyanthum) còn gọi là sắn, sắn xảm thuyền, là một loài thực vật thuộc họ Đào kim nương (Myrtaceae).

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Roi hoa đỏ
Thuốc Nam

Roi hoa đỏ

Syzygium malaccense

Họ Sim · Lá, nụ hoa hoặc quả

Roi hoa đỏ hay còn được gọi là mận đỏ, mận điều đỏ, mận Ấn Độ (danh pháp hai phần: Syzygium malaccense), thuộc chi Trâm của họ họ Đào kim nương, là một loài thực vật có hoa có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới châu Á và Úc. Đây là một trong những loài được người Nam Đảo trồng từ thời t...

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Lý
Thuốc Nam

Lý

Syzygium jambos

Họ Sim · Lá, nụ hoa hoặc quả

Lý (hay roi hoa vàng, doi hoa vàng, gioi hoa vàng, mận hoa vàng, danh pháp hai phần: Syzygium jambos) là một loài cây thuộc chi Trâm, trong họ Myrtaceae. Loài này được mô tả chính thức năm 1931 bởi (L.) Alston.

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Bạch đàn trắng
Thuốc Nam

Bạch đàn trắng

Eucalyptus camaldulensis

Họ Sim · Lá, nụ hoa hoặc quả

Bạch đàn trắng (Eucalyptus camaldulensis) là loài cây thuộc chi Bạch đàn Eucalyptus. Đây là một trong số khoảng 800 loài thuộc chi này. Bạch đàn trắng là loài bản địa của Úc, hiện được trồng ở nhiều nơi trên khắp thế giới.

Giải cảm & Xông hơi thông khiếuHô hấp & Dịu cổ họng
Hương đào
Thuốc Nam

Hương đào

Myrtus communis

Họ Sim · Lá, nụ hoa hoặc quả

Hương đào (tên khoa học: Myrtus communis) là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da