Lan vảy rồng (Dendrobium lindleyi)
Lan vảy rồng (Dendrobium lindleyi)Ảnh: Wangworn Sankamethawee · CC BY-NC · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần L

Lan vảy rồng

Dendrobium lindleyi

Lan vảy rồng hay lan vảy rắn, vảy rồng, vảy rắn, vảy cá, tụ thạch hộc (danh pháp hai phần: Dendrobium lindleyi hay Dendrobium aggregatum (nom. illeg.)) là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo. Lan vảy rồng được tìm thấy ở vùng núi thuộc Đông Nam Á. Tại Việt Nam, cây có mặt ở các...

Họ thực vật
Họ Lan (Orchidaceae)
Bộ phận dùng
Thân giả hành hoặc thân rễ
Nhóm hoạt chất chính
Polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin

1. Tổng quan và danh pháp

Lan vảy rồng hay lan vảy rắn, vảy rồng, vảy rắn, vảy cá, tụ thạch hộc (danh pháp hai phần: Dendrobium lindleyi hay Dendrobium aggregatum (nom. illeg.)) là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo. Lan vảy rồng được tìm thấy ở vùng núi thuộc Đông Nam Á. Tại Việt Nam, cây có mặt ở các vùng núi trong cả nước.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Lan vảy rồng mang danh pháp hai phần chuẩn là Dendrobium lindleyi, trực thuộc Chi Hoàng thảo (Dendrobium) nằm trong Họ Lan (Orchidaceae).

Các loài cùng chi Dendrobium và cùng Họ Lan thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Dendrobium lindleyi dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (thân giả hành hoặc thân rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Dendrobium.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Thân giả hành hoặc thân rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Lan vảy rồng (Dendrobium lindleyi) được ghi nhận sử dụng bộ phận thân giả hành hoặc thân rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Hô hấp & Dịu cổ họng, Dược liệu ngâm & Đại bổ.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Dendrobium và Họ Lan tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Dendrobium lindleyi), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Lan)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Lan vảy rồng.

Xem toàn bộ họ →
Lan hoàng thảo hương duyên
Đông dược

Lan hoàng thảo hương duyên

Dendrobium ellipsophyllum

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Lan hoàng thảo hương duyên hay Lan hoàng thảo cuộn (danh pháp: Dendrobium ellipsophyllum) là một loài lan phụ sinh trong chi Dendrobium, tông Podochilaeae, phân họ Epidendroideae.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực
Đại hoàng thảo
Đông dược

Đại hoàng thảo

Dendrobium crepidatum

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Đại hoàng thảo hay ngọc vạn sáp, thạch hộc hoa hồng, kim diệp ít lá, tể thạch hộc (danh pháp hai phần: Dendrobium crepidatum) là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo. Cây phân bố từ Nam Á đến Đông Nam Á. Tại Việt Nam, cây có mặt ở các khu vực: Đồng Nai, Lâm Đồng.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực
Lan bích ngọc
Thuốc Nam

Lan bích ngọc

Cymbidium dayanum

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Lan bích ngọc (danh pháp hai phần: Cymbidium dayanum) là một loài phong lan. Cây phân bố từ Ấn Độ đến Đông Nam Á, Trung Quốc, Nhật Bản. Tại Việt Nam, cây có mặt ở các khu vực: Quảng Ninh, Tam Đảo đến Đà Lạt.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực
Lan đoản kiếm hai màu
Thuốc Nam

Lan đoản kiếm hai màu

Cymbidium bicolor

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Lan đoản kiếm hai màu (danh pháp hai phần: Cymbidium bicolor, tên tiếng Anh là Two-colored Cymbidium) là một loài phong lan. Cây phân bố ở châu Á nhiệt đới. Tại Việt Nam, cây có mặt ở khu vực Tây Nguyên.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực