Hồng bì dại (Clausena excavata)
Hồng bì dại (Clausena excavata)Ảnh: no rights reserved, uploaded by 葉子 · CC0 · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần H

Hồng bì dại

Clausena excavata

Hồng bì dại (danh pháp hai phần: Clausena excavata), còn gọi là dâu gia xoan, dâu da xoan, châm châu, dâm bôi, là loài cây thuộc họ Rutaceae. Hoa hồng bì dại nhỏ, màu hồng nhạt, mọc thành chùm ở đầu cành; quả nhỏ, hình trứng, khi chín có màu đỏ. Cây phân bố từ Ấn Độ, Trung Quốc, ...

Họ thực vật
Họ Cam (Rutaceae)
Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
dâu gia xoan (cây thuộc họ Cửu lý hương)
Bộ phận dùng
Vỏ quả, quả non và lá
Nhóm hoạt chất chính
Tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid

1. Tổng quan và danh pháp

Hồng bì dại (danh pháp hai phần: Clausena excavata), còn gọi là dâu gia xoan, dâu da xoan, châm châu, dâm bôi, là loài cây thuộc họ Rutaceae. Hoa hồng bì dại nhỏ, màu hồng nhạt, mọc thành chùm ở đầu cành; quả nhỏ, hình trứng, khi chín có màu đỏ. Cây phân bố từ Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam, Malaysia, Philipin. Tại Việt Nam, loài này phân bố từ Tuyên Quang đến Lâm Đồng và Khánh Hòa.

Tên gọi khác và đồng danh: dâu gia xoan (cây thuộc họ Cửu lý hương).

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Hồng bì dại mang danh pháp hai phần chuẩn là Clausena excavata, trực thuộc Chi Hồng bì (Clausena) nằm trong Họ Cam (Rutaceae).

Các loài cùng chi Clausena và cùng Họ Cam thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Clausena excavata dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (vỏ quả, quả non và lá) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Clausena.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Vỏ quả, quả non và lá.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Hồng bì dại (Clausena excavata) được ghi nhận sử dụng bộ phận vỏ quả, quả non và lá trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Hỗ trợ tiêu hoá, Tinh dầu & Hương liệu tự nhiên, Hô hấp & Dịu cổ họng.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Clausena và Họ Cam tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Clausena excavata), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Cam)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Hồng bì dại.

Xem toàn bộ họ →
Clausena emarginata
Thuốc Nam

Hồng bì emarginata (Clausena emarginata)

Clausena emarginata

Họ Cam · Vỏ quả, quả non và lá

Hồng bì emarginata (Clausena emarginata) (Clausena emarginata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cam (Rutaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là vỏ quả, quả non và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid.

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá
Hồng bì anisum-olens (Clausena anisum-olens)
Thuốc Nam

Hồng bì anisum-olens (Clausena anisum-olens)

Clausena anisum-olens

Họ Cam · Vỏ quả, quả non và lá

Hồng bì anisum-olens (Clausena anisum-olens) (Clausena anisum-olens) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cam (Rutaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là vỏ quả, quả non và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid.

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá
Sẻn gilletii (Zanthoxylum gilletii)
Thuốc Nam

Sẻn gilletii (Zanthoxylum gilletii)

Zanthoxylum gilletii

Họ Cam · Vỏ quả, quả non và lá

Sẻn gilletii (Zanthoxylum gilletii) (Zanthoxylum gilletii) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cam (Rutaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là vỏ quả, quả non và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid.

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá
Zanthoxylum stenophyllum
Thuốc Nam

Sẻn stenophyllum (Zanthoxylum stenophyllum)

Zanthoxylum stenophyllum

Họ Cam · Vỏ quả, quả non và lá

Sẻn stenophyllum (Zanthoxylum stenophyllum) (Zanthoxylum stenophyllum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cam (Rutaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là vỏ quả, quả non và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid.

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá