Dấu dầu Daniell (Tetradium daniellii)
Dấu dầu Daniell (Tetradium daniellii)Ảnh: Tori Ward · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần D

Dấu dầu Daniell

Tetradium daniellii

Dấu dầu Daniell (Tetradium daniellii) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cam (Rutaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là vỏ quả, quả non và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid.

Họ thực vật
Họ Cam (Rutaceae)
Bộ phận dùng
Vỏ quả, quả non và lá
Nhóm hoạt chất chính
Tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid

1. Tổng quan và danh pháp

Dấu dầu hay còn gọi dấu dầu Daniell, tứ chẻ Daniell (danh pháp khoa học: Tetradium daniellii) là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được (Benn.) T.G.Hartley miêu tả khoa học đầu tiên năm 1981 vinh danh bác sĩ người Anh, nhà thực vật học William Freeman Daniell.

Tên gọi khác và đồng danh: Tetradium daniellii.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Dấu dầu Daniell mang danh pháp hai phần chuẩn là Tetradium daniellii, trực thuộc Chi Tetradium (Tetradium) nằm trong Họ Cam (Rutaceae).

Các loài cùng chi Tetradium và cùng Họ Cam thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Tetradium daniellii dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (vỏ quả, quả non và lá) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Tetradium.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Vỏ quả, quả non và lá.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Dấu dầu Daniell (Tetradium daniellii) được ghi nhận sử dụng bộ phận vỏ quả, quả non và lá trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Hỗ trợ tiêu hoá, Tinh dầu & Hương liệu tự nhiên, Hô hấp & Dịu cổ họng.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Tetradium và Họ Cam tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Tetradium daniellii), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Cam)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Dấu dầu Daniell.

Xem toàn bộ họ →
Tetradium calcicola
Thuốc Nam

Tetradium calcicolum

Tetradium calcicola

Họ Cam · Vỏ quả, quả non và lá

Tetradium calcicolum (Tetradium calcicola) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cam (Rutaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là vỏ quả, quả non và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid.

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá
Dược liệu Tetradium glabrifolium (họ Cam)
Thuốc Nam

Dược liệu Tetradium glabrifolium (họ Cam)

Tetradium glabrifolium

Họ Cam · Vỏ quả, quả non và lá

Dược liệu Tetradium glabrifolium (họ Cam) (Tetradium glabrifolium) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cam (Rutaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là vỏ quả, quả non và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu limonen, flavonoid citrus (hesperidin, naringin), coumarin và alkaloid.

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá
Chanh Thái
Thuốc Nam

Chanh Thái

Citrus hystrix

Họ Cam · Vỏ quả, quả non và lá

Chanh Thái, hay còn gọi là chúc (danh pháp hai phần: Citrus hystrix) thuộc chi Cam chanh, là một loài bản địa của Lào, Indonesia, Malaysia và Thái Lan, hiện được trồng rộng rãi trên thế giới để làm gia vị, hương liệu và mỹ phẩm. Lá của loại cây này, lá chanh kaffir là một gia vị ...

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá
Hồng bì
Thuốc Nam

Hồng bì

Clausena lansium

Họ Cam · Vỏ quả, quả non và lá

Quất hồng bì, hồng bì, hay còn gọi là giổi (có chỗ tiếng địa phương là quả ngẫy), hoàng bì, quất bì, quả nhâm (danh pháp hai phần: Clausena lansium) là loài cây mọc cho trái, thường dùng làm vị thuốc. Bản địa hoàng bì là vùng Đông Nam Á và Hoa Nam. Cây hoàng bì mọc cao 3–8 m, lá ...

Giảm ho & Làm dịu cổ họngHô hấp & Dịu cổ họng