Cà gai leo (Solanum procumbens)
Cà gai leo (Solanum procumbens)Ảnh: laisaiy · CC-BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần C

Cà gai leo

Solanum procumbens

Cà gai leo (tên khoa học: Solanum procumbens), còn có tên khác là cà gai dây, cà vạnh, cà quýnh, cà lù, cà bò, cà Hải Nam, cà quạnh, quánh, gai cườm, là loài thực vật thuộc họ Solanaceae. Loài này phân bố ở các tỉnh miền Bắc cho đến Huế tại Việt Nam, Lào, Campuchia, Trung Quốc (Q...

Họ thực vật
Họ Cà (Solanaceae)
Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Cà gai dây · Cà lù · Cà quýnh · Cà vạnh · Solanum hainanense
Tên vị thuốc (Dược điển)
Herba Solani Procumbentis
Bộ phận dùng
Dây thân, cành lá và rễ
Tính vị
Tính ấm, vị hơi the đắng
Quy kinh
Can, Thận
Nhóm hoạt chất chính
Glycoalkaloid (solasodin, solamargin), saponin steroid và flavonoid chống oxy hoá

1. Tổng quan và danh pháp

Cà gai leo (tên khoa học: Solanum procumbens), còn có tên khác là cà gai dây, cà vạnh, cà quýnh, cà lù, cà bò, cà Hải Nam, cà quạnh, quánh, gai cườm, là loài thực vật thuộc họ Solanaceae. Loài này phân bố ở các tỉnh miền Bắc cho đến Huế tại Việt Nam, Lào, Campuchia, Trung Quốc (Quảng Đông, Quảng Tây, Hải Nam). Loài này được xem là cây thuốc nam có tác dụng giải độc gan tốt nhất hiện nay.

Tên gọi khác và đồng danh: Cà gai dây, Cà quýnh, Cà vạnh, Cà lù, Solanum hainanense, Solanum procumbens.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Cà gai leo mang danh pháp hai phần chuẩn là Solanum procumbens, trực thuộc Chi Cà (Solanum) nằm trong Họ Cà (Solanaceae).

Các loài cùng chi Solanum và cùng Họ Cà thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Solanum procumbens dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (dây thân, cành lá và rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Solanum.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Dây thân, cành lá và rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Glycoalkaloid (solasodin, solamargin), saponin steroid và flavonoid chống oxy hoá.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Cây thuốc nam tiêu biểu tại Việt Nam dùng hãm trà hoặc nấu cao hỗ trợ giải độc, bảo vệ tế bào gan và khu phong trừ thấp.

  • Tính vị tham khảo: Vị hơi the đắng, tính ấm.
  • Quy kinh tham khảo: Can, Tỳ.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Thanh nhiệt & Mát gan, Trà thảo mộc dưỡng sinh, Xương khớp & Phong thấp.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Solanum và Họ Cà tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm glycoalkaloid (solasodin, solamargin), saponin steroid và flavonoid chống oxy hoá, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Solanum procumbens), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Sản phẩm từ Cà gai leo trên sàn Herbal.vn

Các sản phẩm thảo dược, trà dược liệu và chế phẩm chính hãng có liên quan đến dược liệu này.

Tìm thêm trên sàn →

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Cà)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Cà gai leo.

Xem toàn bộ họ →
Cà anguivi (Solanum anguivi)
Thuốc Nam

Cà anguivi (Solanum anguivi)

Solanum anguivi

Họ Cà · Quả chín, cành lá hoặc rễ

Cà anguivi (Solanum anguivi) (Solanum anguivi) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cà (Solanaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là quả chín, cành lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất glycoalkaloid steroid, withanolid, polysaccharide (lycium), carotenoid và flavonoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Cà aculeatissimum (Solanum aculeatissimum)
Thuốc Nam

Cà aculeatissimum (Solanum aculeatissimum)

Solanum aculeatissimum

Họ Cà · Quả chín, cành lá hoặc rễ

Cà aculeatissimum (Solanum aculeatissimum) (Solanum aculeatissimum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cà (Solanaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là quả chín, cành lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất glycoalkaloid steroid, withanolid, polysaccharide (lycium), carotenoid và flavonoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Atropa belladonna
Đông dược

Atropa belladonna

Atropa bella-donna

Họ Cà · Quả chín, cành lá hoặc rễ

Atropa belladonna là loài thực vật có hoa trong họ Cà. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Cà độc dược
Đông dược

Cà độc dược

Datura metel

Họ Cà · Quả chín, cành lá hoặc rễ

Cà độc dược còn gọi là mạn đà la (hoa trắng), tên khoa học là Datura metel, thuộc họ Cà (Solanaceae). Thân thảo, cao 1–2 m, sống quanh năm. Phần gốc của thân hoá gỗ. Thân và cành non màu xanh lục hay tím, có nhiều lông tơ. Lá đơn, mọc so le, phiến lá nguyên hình trứng nhọn, gốc p...

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan