Mán đỉa bubalinum (Archidendron bubalinum) (Archidendron bubalinum)
Mán đỉa bubalinum (Archidendron bubalinum) (Archidendron bubalinum)Ảnh: Ong Jyh Seng · CC BY-SA · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần M

Mán đỉa bubalinum (Archidendron bubalinum)

Archidendron bubalinum

Mán đỉa bubalinum (Archidendron bubalinum) (Archidendron bubalinum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đậu (Fabaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ, hạt hoặc lá, nổi bật với nhóm hoạt chất isoflavonoid, saponin triterpenoid, polysaccharide, anthraquinon và coumarin.

Họ thực vật
Họ Đậu (Fabaceae)
Bộ phận dùng
Rễ, hạt hoặc lá
Nhóm hoạt chất chính
Isoflavonoid, saponin triterpenoid, polysaccharide, anthraquinon và coumarin

1. Tổng quan và danh pháp

Mán đỉa bubalinum (Archidendron bubalinum) (danh pháp khoa học: Archidendron bubalinum) là đại diện có giá trị dược liệu thuộc chi Archidendron, Họ Đậu (Fabaceae). Trong hệ thống phân loại của Thư viện Dược liệu Herbal.vn, loài này được xếp vào nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền.

Tên gọi khác và đồng danh: Archidendron bubalinum.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Mán đỉa bubalinum (Archidendron bubalinum) mang danh pháp hai phần chuẩn là Archidendron bubalinum, trực thuộc Chi Mán đỉa (Archidendron) nằm trong Họ Đậu (Fabaceae).

Các loài cùng chi Archidendron và cùng Họ Đậu thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Archidendron bubalinum dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (rễ, hạt hoặc lá) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Archidendron.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Rễ, hạt hoặc lá.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Isoflavonoid, saponin triterpenoid, polysaccharide, anthraquinon và coumarin.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Mán đỉa bubalinum (Archidendron bubalinum) (Archidendron bubalinum) được ghi nhận sử dụng bộ phận rễ, hạt hoặc lá trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Thanh nhiệt & Mát gan, Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSK.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Archidendron và Họ Đậu tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm isoflavonoid, saponin triterpenoid, polysaccharide, anthraquinon và coumarin, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Archidendron bubalinum), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Đậu)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Mán đỉa bubalinum (Archidendron bubalinum).

Xem toàn bộ họ →
Archidendron turgidum
Thuốc Nam

Mán đỉa turgidum (Archidendron turgidum)

Archidendron turgidum

Họ Đậu · Rễ, hạt hoặc lá

Mán đỉa turgidum (Archidendron turgidum) (Archidendron turgidum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đậu (Fabaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là rễ, hạt hoặc lá, nổi bật với nhóm hoạt chất isoflavonoid, saponin triterpenoid, polysaccharide, anthraquinon và coumarin.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Mán đỉa pauciflorum (Archidendron pauciflorum)
Thuốc Nam

Mán đỉa pauciflorum (Archidendron pauciflorum)

Archidendron pauciflorum

Họ Đậu · Rễ, hạt hoặc lá

Mán đỉa pauciflorum (Archidendron pauciflorum) (Archidendron pauciflorum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đậu (Fabaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là rễ, hạt hoặc lá, nổi bật với nhóm hoạt chất isoflavonoid, saponin triterpenoid, polysaccharide, anthraquinon và coumarin.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Lim xẹt
Thuốc Nam

Lim xẹt

Peltophorum pterocarpum

Họ Đậu · Rễ, hạt hoặc lá

Lim xẹt còn gọi là lim sét, điệp, muồng kim phượng, phượng vàng; có danh pháp hai phần là: Peltophorum pterocarpum (Ptero: cánh; carpum: quả; nghĩa là cây có quả có cánh) thuộc phân họ Vang (Caesalpiniaceae), họ Đậu (Fabaceae).

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Kim phượng
Thuốc Nam

Kim phượng

Caesalpinia pulcherrima

Họ Đậu · Rễ, hạt hoặc lá

Trong chi Caesalpinia thì loài cây phổ biến nhất được trồng là Caesalpinia pulcherrima (còn có danh pháp hai phần cũ là Poinciana pulcherrima). Trong tiếng Việt có các tên gọi khác nhau như kim phượng, phượng ta, điệp, điệp cúng. Tên gọi theo phiên âm Hán-Việt là: phiên hồ điệp (...

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan