Trong bào chế Đông y cổ truyền, gừng tươi (Sinh khương) và gừng già phơi sấy khô (Can khương) tuy xuất phát từ cùng cây Zingiber officinale nhưng được dùng như hai vị thuốc riêng biệt ('Sinh khương tẩu biểu, Can khương thủ trung').

Sinh khương (Gừng tươi)
Zingiber officinale
Bộ phận dùng: Thân rễ tươi hoặc sấy khô · Tính vị: Tính ấm (gừng tươi) đến tính nhiệt (gừng khô), vị cay

Can khương (Gừng già sấy khô)
Zingiber officinale
Bộ phận dùng: Thân rễ tươi hoặc sấy khô · Tính vị: Tính ấm (gừng tươi) đến tính nhiệt (gừng khô), vị cay
Bảng đối chiếu đặc điểm nhận biết
Sinh khương (Gừng tươi)
Thân rễ tươi mọng nước; vị cay thơm, tính hơi ấm (tân vi ôn).
Can khương (Gừng già sấy khô)
Thân rễ gừng già thu hoạch cuối đông thái lát hoặc nguyên củ sấy khô chắc bột; vị cay nồng sâu, tính nhiệt (tân nhiệt).
Sinh khương (Gừng tươi)
Giàu tinh dầu bay hơi nhanh (zingiberen) và hợp chất 6-gingerol.
Can khương (Gừng già sấy khô)
Quá trình sấy nhiệt tách nước chuyển hoá một phần lớn gingerol thành 6-shogaol có độ cay ấm mạnh gấp đôi.
Sinh khương (Gừng tươi)
Thiên về phát tán ra ngoài biểu (Tẩu mà không thủ): giải cảm phong hàn, làm ra mồ hôi nhẹ, cầm nôn (chỉ ẩu) và giải độc bán hạ, cua cá.
Can khương (Gừng già sấy khô)
Thiên về giữ ấm sâu ở trung tiêu (Thủ mà không tẩu): ôn trung tán hàn sâu, hồi dương thông mạch, ôn phế hoá ẩm lạnh.
Sinh khương (Gừng tươi)
Cảm lạnh mới dầm mưa, buồn nôn say tàu xe, thêm vào nồi canh rau tính hàn.
Can khương (Gừng già sấy khô)
Đau bụng lạnh tiêu chảy phân sống do tỳ vị hư hàn, tay chân giá lạnh mùa đông, ho đờm trắng loãng lâu ngày.
Sinh khương (Gừng tươi)
Nướng gừng tươi cháy xém vỏ gọi là Ôi khương giúp hoà trung chỉ ẩu êm hơn.
Can khương (Gừng già sấy khô)
Sao Can khương phồng đen ngoài vàng sẫm trong (Bào khương) chuyên dùng ôn kinh cầm máu do hư hàn.
| Tiêu chí nhận biết | Sinh khương (Gừng tươi) | Can khương (Gừng già sấy khô) |
|---|---|---|
| Trạng thái chế biến và tính vị | Thân rễ tươi mọng nước; vị cay thơm, tính hơi ấm (tân vi ôn). | Thân rễ gừng già thu hoạch cuối đông thái lát hoặc nguyên củ sấy khô chắc bột; vị cay nồng sâu, tính nhiệt (tân nhiệt). |
| Biến đổi hoạt chất hoá học | Giàu tinh dầu bay hơi nhanh (zingiberen) và hợp chất 6-gingerol. | Quá trình sấy nhiệt tách nước chuyển hoá một phần lớn gingerol thành 6-shogaol có độ cay ấm mạnh gấp đôi. |
| Hướng tác động theo Đông y | Thiên về phát tán ra ngoài biểu (Tẩu mà không thủ): giải cảm phong hàn, làm ra mồ hôi nhẹ, cầm nôn (chỉ ẩu) và giải độc bán hạ, cua cá. | Thiên về giữ ấm sâu ở trung tiêu (Thủ mà không tẩu): ôn trung tán hàn sâu, hồi dương thông mạch, ôn phế hoá ẩm lạnh. |
| Tình huống sử dụng điển hình | Cảm lạnh mới dầm mưa, buồn nôn say tàu xe, thêm vào nồi canh rau tính hàn. | Đau bụng lạnh tiêu chảy phân sống do tỳ vị hư hàn, tay chân giá lạnh mùa đông, ho đờm trắng loãng lâu ngày. |
| Bào khương / Thán khương mở rộng | Nướng gừng tươi cháy xém vỏ gọi là Ôi khương giúp hoà trung chỉ ẩu êm hơn. | Sao Can khương phồng đen ngoài vàng sẫm trong (Bào khương) chuyên dùng ôn kinh cầm máu do hư hàn. |
Kinh nghiệm chọn mua thực tế
Khi mua Can khương khô tại hiệu thuốc Đông y, chọn phiến dày nặng chắc nhiều bột mịn màu vàng trắng tự nhiên, bẻ gãy dậy mùi cay thơm nồng, tránh loại xốp nhẹ nhiều xơ rỗng.
Kiểm tra nguồn gốc lô hàng, hạn dùng và hồ sơ kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm trên sàn.
Tra cứu số lô & chứng từ kiểm nghiệm COABài phân biệt dược liệu khác
Xem tất cảBa kích tím · Ba kích trắng / Dây ruột gà
Phân biệt Ba kích tím và Ba kích trắng
Trên thị trường dược liệu ngâm, ba kích tím (loài chuẩn Morinda officinalis có thịt củ ánh tím giàu anthocyanin) và ba kích trắng hoặc các loài Morinda mọc hoang dễ bị nhầm lẫn nếu chỉ nhìn vỏ ngoài.
Sâm Ngọc Linh (Sâm Việt Nam) · Tam thất hoang / Vũ diệp tam thất
Phân biệt Sâm Ngọc Linh và Tam thất hoang
Cả hai đều thuộc chi Panax mang thân rễ có đốt sẹo như đốt trúc khiến người mua rất dễ bị nhầm lẫn với mức chênh lệch giá trị kinh tế rất lớn.
Cà gai leo (Solanum procumbens) · Cà dại hoa trắng (Solanum torvum)
Phân biệt Cà gai leo chuẩn và Cà dại hoa trắng
Cà gai leo và cà dại hoa trắng đều là cây có gai thuộc chi Solanum mọc phổ biến ở nông thôn Việt Nam nhưng hình thái thân, gai và công năng hoàn toàn khác biệt.
Xạ đen (Celastrus hindsii) · Xạ vàng / Dây gối cùng chi
Phân biệt Xạ đen Hoà Bình và Xạ vàng
Trong nhóm cây 'xạ' theo cách gọi của đồng bào Mường Hoà Bình, xạ đen chuẩn (Celastrus hindsii) có hàm lượng polyphenol, flavonoid và quinon đặc trưng cao hơn hẳn các loài xạ vàng mọc lẫn.
