Thàn mát tro (Callerya cinerea)
Thàn mát tro (Callerya cinerea)Ảnh: 曾云保 · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần T

Thàn mát tro

Callerya cinerea

Thàn mát tro (Callerya cinerea) là loài thực vật dược học thuộc Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Thàn mát tro hay mát tro, lăng yên tro, kê huyết đằng núi, máu gà núi (danh pháp khoa học: Callerya cinerea) là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được George Bentham mô tả khoa học đầu tiên năm 1852 dưới danh pháp Millettia cinerea. Năm 1994, Anne M. Schot chuyển nó sang chi Callerya. Trong tiếng Trung nó được gọi là 灰毛鸡血藤 (hôi mao kê huyết đằng), nghĩa là dây máu gà lông màu tro.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Thàn mát tro mang danh pháp hai phần chuẩn là Callerya cinerea, trực thuộc Chi Thàn mát lưỡng thể (Callerya) nằm trong Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida).

Các loài cùng chi Callerya và cùng Họ Magnoliopsida thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Callerya cinerea dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Callerya.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Thàn mát tro (Callerya cinerea) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Callerya và Họ Magnoliopsida tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Callerya cinerea), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Magnoliopsida)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Thàn mát tro.

Xem toàn bộ họ →
Callerya bonatiana
Quốc tế

Thàn mát lưỡng thể bonatiana (Callerya bonatiana)

Callerya bonatiana

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Thàn mát lưỡng thể bonatiana (Callerya bonatiana) (Callerya bonatiana) là loài thực vật dược học thuộc Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Dây máu gà
Thuốc Nam

Dây máu gà

Callerya reticulata

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dây máu gà (Callerya reticulata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Hòe
Đông dược

Hòe

Styphnolobium japonicum

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Hoa hòe hay cây hòe (danh pháp: Styphnolobium japonicum (L.) Schott, syn. Sophora japonica) là loài thực vật thuộc họ Đậu.

Chuyển hoá Mỡ máu & Bền mạchThanh nhiệt & Mát gan
Đậu nho nhe
Đông dược

Đậu nho nhe

Vigna umbellata

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Đậu nho nhe (danh pháp hai phần: Vigna umbellata) là loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Thunb.) Ohwi & H.Ohashi miêu tả khoa học đầu tiên.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh