Phan tả diệp (Senna alexandrina)
Phan tả diệp (Senna alexandrina)Ảnh: ateah alfakih · CC BY-NC-SA · Nguồn gốc
Thảo dược Quốc tếVần P

Phan tả diệp

Senna alexandrina

Phan tả diệp (Senna alexandrina) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đậu (Fabaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là lá chét phơi khô, nổi bật với nhóm hoạt chất sennosid a, b, c, d (dianthron glycosid), rhein và aloe-emodin.

Họ thực vật
Họ Đậu (Fabaceae)
Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Cassia angustifolia · Senna · Tiêm diệp
Tên vị thuốc (Dược điển)
Folium Sennae
Bộ phận dùng
Lá chét phơi khô
Tính vị
Tính hàn, vị ngọt đắng
Quy kinh
Đại trường
Nhóm hoạt chất chính
Sennosid A, B, C, D (dianthron glycosid), rhein và aloe-emodin

1. Tổng quan và danh pháp

Phan tả diệp (danh pháp khoa học: Senna alexandrina) là đại diện có giá trị dược liệu thuộc chi Senna, Họ Đậu (Fabaceae). Trong hệ thống phân loại của Thư viện Dược liệu Herbal.vn, loài này được xếp vào nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại.

Tên gọi khác và đồng danh: Cassia angustifolia, Tiêm diệp, Senna, Senna alexandrina.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Phan tả diệp mang danh pháp hai phần chuẩn là Senna alexandrina, trực thuộc Chi Muồng (Senna) nằm trong Họ Đậu (Fabaceae).

Các loài cùng chi Senna và cùng Họ Đậu thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Senna alexandrina dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (lá chét phơi khô) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Senna.

Loài có nguồn gốc từ các vùng sinh thái đặc trưng trên thế giới, hiện được trồng quy mô dược dụng và chiết xuất chuẩn hoá phục vụ ngành thực phẩm bảo vệ sức khoẻ và dược mỹ phẩm toàn cầu.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Lá chét phơi khô.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Sennosid A, B, C, D (dianthron glycosid), rhein và aloe-emodin.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Thông đại tiện, tiêu tích trệ; dùng ngắn hạn với liều nhỏ trong các trường hợp táo bón thực nhiệt.

  • Tính vị tham khảo: Vị ngọt đắng, tính hàn.
  • Quy kinh tham khảo: Đại trường.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Hỗ trợ tiêu hoá, Thanh nhiệt & Mát gan, Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSK.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Senna và Họ Đậu tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm sennosid a, b, c, d (dianthron glycosid), rhein và aloe-emodin, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Senna alexandrina), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Sản phẩm từ Phan tả diệp trên sàn Herbal.vn

Các sản phẩm thảo dược, trà dược liệu và chế phẩm chính hãng có liên quan đến dược liệu này.

Tìm thêm trên sàn →

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Đậu)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Phan tả diệp.

Xem toàn bộ họ →
Muồng đen
Thuốc Nam

Muồng đen

Senna siamea

Họ Đậu · Rễ, hạt hoặc lá

Muồng đen hay muồng xiêm (danh pháp hai phần: Senna siamea (Lam.) H.S.Irwin & Barneby, đồng nghĩa: Cassia siamea Lam., 1785) thuộc họ Đậu (Fabaceae). Là cây nguyên sản ở vùng Đông Nam Á. Ở Việt Nam cây mọc hoang dại trong các rừng tự nhiên từ Quảng Ninh đến các tỉnh Tây Nguyên nh...

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Muồng trâu
Thuốc Nam

Muồng trâu

Senna alata

Họ Đậu · Rễ, hạt hoặc lá

Muồng trâu hay muồng lác hay cây lác hoặc hoa lác (tên khoa học Senna alata) là cây thuốc cũng là cây trồng làm cảnh, thuộc phân họ Vang. Cây thân thảo, có thể cao đến 3 m. Lá hình trứng tà đầu, mọc đối, xếp lại vào ban đêm. Hoa màu vàng nghệ. Muồng trâu là loài bản địa của Mêhic...

Nhuận tràng & Thông tiện tự nhiênChiết xuất chuẩn hoá TPBVSK
Aphanocalyx heitzii
Thuốc Nam

Dược liệu Aphanocalyx heitzii (họ Đậu)

Aphanocalyx heitzii

Họ Đậu · Rễ, hạt hoặc lá

Dược liệu Aphanocalyx heitzii (họ Đậu) (Aphanocalyx heitzii) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đậu (Fabaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là rễ, hạt hoặc lá, nổi bật với nhóm hoạt chất isoflavonoid, saponin triterpenoid, polysaccharide, anthraquinon và coumarin.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Dược liệu Amphimas ferrugineus (họ Đậu)
Thuốc Nam

Dược liệu Amphimas ferrugineus (họ Đậu)

Amphimas ferrugineus

Họ Đậu · Rễ, hạt hoặc lá

Dược liệu Amphimas ferrugineus (họ Đậu) (Amphimas ferrugineus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đậu (Fabaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là rễ, hạt hoặc lá, nổi bật với nhóm hoạt chất isoflavonoid, saponin triterpenoid, polysaccharide, anthraquinon và coumarin.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan