Nhài thuốc (Jasminum officinale)
Nhài thuốc (Jasminum officinale)Ảnh: trala · CC BY-NC · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần N

Nhài thuốc

Jasminum officinale

Nhài thuốc hay còn gọi hoa tố phương (danh pháp hai phần: Jasminum officinale) là một loài thực vật có hoa thuộc chi Nhài. Thoe ghi chép trong The Garden Flowers of China của tác giả H.L. Li thì loài này đã từng được trồng từ rất lâu ở Trung Á. Vào thế kỷ III trong một số văn bản...

Họ thực vật
Họ Nhài (Oleaceae)
Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Nhài thường
Bộ phận dùng
Hoa, quả hoặc vỏ thân
Nhóm hoạt chất chính
Secoiridoid (oleuropein), lignan (forsythin), phenylethanoid và tinh dầu hoa

1. Tổng quan và danh pháp

Nhài thuốc hay còn gọi hoa tố phương (danh pháp hai phần: Jasminum officinale) là một loài thực vật có hoa thuộc chi Nhài. Thoe ghi chép trong The Garden Flowers of China của tác giả H.L. Li thì loài này đã từng được trồng từ rất lâu ở Trung Á. Vào thế kỷ III trong một số văn bản cổ của Trung Hoa, một số loài trong chi Nhài đã được xác định là J. officinale và J. sambac. Các văn bản tiếng Trung ở thế kỷ IX đã ghi nhận loài Nhài thuốc được đem đến Trung Quốc từ Byzantium. Tên gọi latin trong danh phần thứ hai -officinale có nghĩa là dùng làm thuốc.

Tên gọi khác và đồng danh: Nhài thường.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Nhài thuốc mang danh pháp hai phần chuẩn là Jasminum officinale, trực thuộc Chi Nhài (Jasminum) nằm trong Họ Nhài (Oleaceae).

Các loài cùng chi Jasminum và cùng Họ Nhài thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Jasminum officinale dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (hoa, quả hoặc vỏ thân) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Jasminum.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Hoa, quả hoặc vỏ thân.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Secoiridoid (oleuropein), lignan (forsythin), phenylethanoid và tinh dầu hoa.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Nhài thuốc (Jasminum officinale) được ghi nhận sử dụng bộ phận hoa, quả hoặc vỏ thân trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan, Tinh dầu & Hương liệu tự nhiên.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Jasminum và Họ Nhài tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm secoiridoid (oleuropein), lignan (forsythin), phenylethanoid và tinh dầu hoa, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Jasminum officinale), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Nhài)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Nhài thuốc.

Xem toàn bộ họ →
Nhài dichotomum (Jasminum dichotomum)
Thuốc Nam

Nhài dichotomum (Jasminum dichotomum)

Jasminum dichotomum

Họ Nhài · Hoa, quả hoặc vỏ thân

Nhài dichotomum (Jasminum dichotomum) (Jasminum dichotomum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Nhài (Oleaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là hoa, quả hoặc vỏ thân, nổi bật với nhóm hoạt chất secoiridoid (oleuropein), lignan (forsythin), phenylethanoid và tinh dầu hoa.

Thanh nhiệt & Mát ganTinh dầu & Hương liệu tự nhiên
Nhài sinense (Jasminum sinense)
Thuốc Nam

Nhài sinense (Jasminum sinense)

Jasminum sinense

Họ Nhài · Hoa, quả hoặc vỏ thân

Nhài sinense (Jasminum sinense) (Jasminum sinense) là loài thực vật dược học thuộc Họ Nhài (Oleaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là hoa, quả hoặc vỏ thân, nổi bật với nhóm hoạt chất secoiridoid (oleuropein), lignan (forsythin), phenylethanoid và tinh dầu hoa.

Thanh nhiệt & Mát ganTinh dầu & Hương liệu tự nhiên
Ô liu
Thuốc Nam

Ô liu

Olea europaea

Họ Nhài · Hoa, quả hoặc vỏ thân

Ô liu (phiên âm từ tiếng Pháp olive; danh pháp khoa học: Olea europaea) là một loại cây nhỏ thuộc Họ Ô liu (Oleaceae). Vùng bản địa của ô liu là miền duyên hải Địa Trung Hải, đến Iran ven bờ nam biển Caspi. Trái ô liu là một nông phẩm giá trị ở vùng Địa Trung Hải dùng để làm dầu ...

Thanh nhiệt & Mát ganTinh dầu & Hương liệu tự nhiên
Nhài nhiều hoa
Thuốc Nam

Nhài nhiều hoa

Jasminum multiflorum

Họ Nhài · Hoa, quả hoặc vỏ thân

Nhài nhiều hoa hay còn gọi lài nhiều hoa (danh pháp khoa học: Jasminum multiflorum) là loài thực vật có hoa thuộc họ Oleaceae, được (Burm. f.) Andrews mô tả khoa học lần đầu năm 1807. Cây có nguồn gốc từ Ấn Độ, Nepal, Bhutan, Lào, Miến Điện, Thái Lan và Việt Nam. Nhài nhiều hoa đ...

Thanh nhiệt & Mát ganTinh dầu & Hương liệu tự nhiên