Ngũ gia bì sessiliflorus (Eleutherococcus sessiliflorus) (Eleutherococcus sessiliflorus)
Ngũ gia bì sessiliflorus (Eleutherococcus sessiliflorus) (Eleutherococcus sessiliflorus)Ảnh: V.S. Volkotrub · CC BY-NC · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần N

Ngũ gia bì sessiliflorus (Eleutherococcus sessiliflorus)

Eleutherococcus sessiliflorus

Ngũ gia bì sessiliflorus (Eleutherococcus sessiliflorus) (Eleutherococcus sessiliflorus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Nhân sâm (Araliaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ củ, thân rễ và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide.

Bộ phận dùng
Rễ củ, thân rễ và lá
Nhóm hoạt chất chính
Saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide

1. Tổng quan và danh pháp

Ngũ gia bì sessiliflorus (Eleutherococcus sessiliflorus) (danh pháp khoa học: Eleutherococcus sessiliflorus) là đại diện có giá trị dược liệu thuộc chi Eleutherococcus, Họ Nhân sâm (Araliaceae). Trong hệ thống phân loại của Thư viện Dược liệu Herbal.vn, loài này được xếp vào nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền.

Tên gọi khác và đồng danh: Eleutherococcus sessiliflorus.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Ngũ gia bì sessiliflorus (Eleutherococcus sessiliflorus) mang danh pháp hai phần chuẩn là Eleutherococcus sessiliflorus, trực thuộc Chi Ngũ gia bì (Eleutherococcus) nằm trong Họ Nhân sâm (Araliaceae).

Các loài cùng chi Eleutherococcus và cùng Họ Nhân sâm thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Eleutherococcus sessiliflorus dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (rễ củ, thân rễ và lá) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Eleutherococcus.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Rễ củ, thân rễ và lá.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Ngũ gia bì sessiliflorus (Eleutherococcus sessiliflorus) (Eleutherococcus sessiliflorus) được ghi nhận sử dụng bộ phận rễ củ, thân rễ và lá trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Tăng cường đề kháng, Dược liệu ngâm & Đại bổ.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Eleutherococcus và Họ Nhân sâm tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Eleutherococcus sessiliflorus), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Nhân sâm)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Ngũ gia bì sessiliflorus (Eleutherococcus sessiliflorus).

Xem toàn bộ họ →
Ngũ gia bì hương
Thuốc Nam

Ngũ gia bì hương

Eleutherococcus nodiflorus

Họ Nhân sâm · Rễ củ, thân rễ và lá

Ngũ gia nhỏ hay còn gọi là ngũ gia, ngũ gia hương (danh pháp khoa học: Eleutherococcus nodiflorus) là một loài thực vật có hoa trong Họ Cuồng cuồng. Loài này được (Dunn) S.Y.Hu mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.

Tăng cường đề khángBồi bổ khí huyết & Thể lực
Ngũ gia bì gai
Thuốc Nam

Ngũ gia bì gai

Eleutherococcus trifoliatus

Họ Nhân sâm · Rễ củ, thân rễ và lá

Ngũ gia bì gai hay còn gọi là tam gia bì (danh pháp khoa học: Eleutherococcus trifoliatus) là một loài thực vật có hoa trong Họ Cuồng cuồng. Loài này được (L.) S.Y.Hu mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.

Tăng cường đề khángBồi bổ khí huyết & Thể lực
Aralia thomsonii
Đông dược

Độc hoạt thomsonii (Aralia thomsonii)

Aralia thomsonii

Họ Nhân sâm · Rễ củ, thân rễ và lá

Độc hoạt thomsonii (Aralia thomsonii) (Aralia thomsonii) là loài thực vật dược học thuộc Họ Nhân sâm (Araliaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ củ, thân rễ và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide.

Tăng cường đề khángBồi bổ khí huyết & Thể lực
Heteropanax chinensis
Đông dược

Thảo mộc họ Nhân sâm Trung Hoa (Heteropanax chinensis)

Heteropanax chinensis

Họ Nhân sâm · Rễ củ, thân rễ và lá

Thảo mộc họ Nhân sâm Trung Hoa (Heteropanax chinensis) (Heteropanax chinensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Nhân sâm (Araliaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ củ, thân rễ và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide.

Tăng cường đề khángBồi bổ khí huyết & Thể lực