Đậu rồng (Psophocarpus tetragonolobus)
Đậu rồng (Psophocarpus tetragonolobus)Ảnh: mish mill · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần Đ

Đậu rồng

Psophocarpus tetragonolobus

Đậu rồng, đậu khế, đậu xương rồng hay đậu cánh (tiếng Anh: Winged bean, Goa bean, Asparagus pea,...) (danh pháp hai phần: Psophocarpus tetragonolobus) là một loài cây thuộc họ Đậu (Fabaceae). Hầu hết các bộ phận của loài cây này đều được sử dụng trong ẩm thực Đông Nam Á. Đậu rồng...

Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Đậu rồng, đậu khế, đậu xương rồng hay đậu cánh (tiếng Anh: Winged bean, Goa bean, Asparagus pea,...) (danh pháp hai phần: Psophocarpus tetragonolobus) là một loài cây thuộc họ Đậu (Fabaceae). Hầu hết các bộ phận của loài cây này đều được sử dụng trong ẩm thực Đông Nam Á. Đậu rồng được biết đến như là "sự kết hợp của họ thân cuốn" vì nó bao hàm các đặc điểm của các loài khác nhau như đậu non, đậu vườn, rau chân vịt, nấm, đậu tương, giá đỗ và cả khoai tây. Trong các loài thực vật, đậu rồng là loài cây tất cả các bộ phận của nó đều có thể ăn được.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Đậu rồng mang danh pháp hai phần chuẩn là Psophocarpus tetragonolobus, trực thuộc Chi Đậu rồng (Psophocarpus) nằm trong Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida).

Các loài cùng chi Psophocarpus và cùng Họ Magnoliopsida thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Psophocarpus tetragonolobus dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Psophocarpus.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Đậu rồng (Psophocarpus tetragonolobus) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Psophocarpus và Họ Magnoliopsida tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Psophocarpus tetragonolobus), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Magnoliopsida)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Đậu rồng.

Xem toàn bộ họ →
Psophocarpus palustris
Quốc tế

Đậu rồng đầm lầy (Psophocarpus palustris)

Psophocarpus palustris

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Đậu rồng đầm lầy (Psophocarpus palustris) (Psophocarpus palustris) là loài thực vật dược học thuộc Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Seriphidium thomsonianum
Quốc tế

Dược liệu Seriphidium thomsonianum (họ Magnoliopsida)

Seriphidium thomsonianum

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Seriphidium thomsonianum (họ Magnoliopsida) (Seriphidium thomsonianum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Seriphidium terrae-albae
Quốc tế

Dược liệu Seriphidium terrae-albae (họ Magnoliopsida)

Seriphidium terrae-albae

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Seriphidium terrae-albae (họ Magnoliopsida) (Seriphidium terrae-albae) là loài thực vật dược học thuộc Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Tre mỡ
Đông dược

Tre mỡ

Bambusa vulgaris

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Tre mỡ, hay còn gọi là tre vàng, tre trổ, tre bụng phật, trúc phật bụng to (danh pháp hai phần: Bambusa vulgaris) là một loài thuộc tông Tre, họ Cỏ (Poaceae). Đây là loài bản địa của bán đảo Đông Dương và tỉnh Vân Nam ở miền nam Trung Quốc, nhưng đã được đem trồng và đã tự nhiên ...

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Cỏ ca ri
Đông dược

Cỏ ca ri

Trigonella foenum-graecum

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Cỏ ca ri hay hồ lô ba, khổ đậu (danh pháp hai phần: Trigonella foenum-graecum) là một loài cây thuộc về họ Đậu (Fabaceae). Cỏ ca ri được sử dụng như là cây thuốc (phần lá) cũng như một loại gia vị (phần hạt). Nó được trồng rộng khắp trên thế giới như là một loại cây trồng bán khô...

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Bhut Jolokia
Đông dược

Bhut Jolokia

Capsicum chinense ‘Bhut Jolokia’

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Bhut Jolokia (tiếng Bengal: নাগা মরিচ hoặc বিষ ঝাল), còn được gọi là Bih Jolokia, Naga Jolokia, ớt ma, ớt rồng đỏ Naga, là một giống ớt xuất hiện chủ yếu ở các vùng Assam và Nagaland của Ấn Độ. Các nhà phân loại học ban đầu thường nhầm lẫn khi xem xét giống ngày thuộc về loài nào...

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh