Cò ke (Microcos paniculata)
Cò ke (Microcos paniculata)Ảnh: johnallcock · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần C

Cò ke

Microcos paniculata

Cò ke hay bung lai, mé, gie la, chua ke, dan ke, don sai, bố trà diệp (danh pháp hai phần: Microcos paniculata) là loài thực vật có hoa bản địa Đông Nam Á và Trung Quốc. Loài này đôi khi được thêm vào trà thảo mộc để tạo vị chua dịu. Trong đông y, cò ke dùng để chữa các bệnh tiêu...

Bộ phận dùng
Đài hoa, lá hoặc rễ
Nhóm hoạt chất chính
Chất nhầy polysaccharide, anthocyanin, flavonoid và phytosterol

1. Tổng quan và danh pháp

Cò ke hay bung lai, mé, gie la, chua ke, dan ke, don sai, bố trà diệp (danh pháp hai phần: Microcos paniculata) là loài thực vật có hoa bản địa Đông Nam Á và Trung Quốc. Loài này đôi khi được thêm vào trà thảo mộc để tạo vị chua dịu. Trong đông y, cò ke dùng để chữa các bệnh tiêu hóa cũng như một số bệnh khác.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Cò ke mang danh pháp hai phần chuẩn là Microcos paniculata, trực thuộc Chi Microcos (Microcos) nằm trong Họ Cẩm quỳ (Malvaceae).

Các loài cùng chi Microcos và cùng Họ Cẩm quỳ thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Microcos paniculata dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (đài hoa, lá hoặc rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Microcos.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Đài hoa, lá hoặc rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Chất nhầy polysaccharide, anthocyanin, flavonoid và phytosterol.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Cò ke (Microcos paniculata) được ghi nhận sử dụng bộ phận đài hoa, lá hoặc rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan, Hô hấp & Dịu cổ họng.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Microcos và Họ Cẩm quỳ tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm chất nhầy polysaccharide, anthocyanin, flavonoid và phytosterol, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Microcos paniculata), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Cẩm quỳ)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Cò ke.

Xem toàn bộ họ →
Microcos laurifolia
Thuốc Nam

Rèng rèng

Microcos laurifolia

Họ Cẩm quỳ · Đài hoa, lá hoặc rễ

Rèng rèng hay còn gọi bù lốt (danh pháp khoa học: Microcos laurifolia) là một loài thực vật có hoa thuộc họ Malvaceae theo nghĩa rộng (sensu lato) hoặc Tiliaceae hoặc Sparrmanniaceae. Loài này được (Hook.f. ex Mast.) Burret mô tả khoa học lần đầu năm 1926. Là loài có phân bổ địa ...

Hô hấp & Dịu cổ họngThanh nhiệt & Mát gan
Microcos africana
Thuốc Nam

Dược liệu Microcos africana (họ Cẩm quỳ)

Microcos africana

Họ Cẩm quỳ · Đài hoa, lá hoặc rễ

Dược liệu Microcos africana (họ Cẩm quỳ) (Microcos africana) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cẩm quỳ (Malvaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là đài hoa, lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất chất nhầy polysaccharide, anthocyanin, flavonoid và phytosterol.

Hô hấp & Dịu cổ họngThanh nhiệt & Mát gan
Vông vang
Thuốc Nam

Vông vang

Abelmoschus moschatus

Họ Cẩm quỳ · Đài hoa, lá hoặc rễ

Vông vang hay còn gọi bông vang, bông vàng, bụp vang, hoàng quỳ (danh pháp hai phần: Abelmoschus moschatus) là loài cây thuốc và cây lấy tinh dầu thuộc họ Cẩm quỳ được Medik. mô tả khoa học lần đầu năm 1787. Đây là loài bản địa của Ấn Độ. Hạt vông vang có thể cho tinh dầu giống m...

Hô hấp & Dịu cổ họngThanh nhiệt & Mát gan
Tra đỏ
Thuốc Nam

Tra đỏ

Kleinhovia hospita

Họ Cẩm quỳ · Đài hoa, lá hoặc rễ

Cây tra đỏ hay tra, tra bông đỏ, tra lồng đèn, có danh pháp hai phần là Kleinhovia hospita (đồng nghĩa: Kleinhovia serrata Blanco, Grewia meyeniana Walp.), là một loài cây xanh nhiệt đới có nguồn gốc từ các nước châu Á nhiệt đới như Indonesia, Malaysia. Kleinhovia hospita là loài...

Hô hấp & Dịu cổ họngThanh nhiệt & Mát gan