Chò nâu (Dipterocarpus retusus)
Chò nâu (Dipterocarpus retusus)Ảnh: Gian Andrea Pagnoni · CC BY-NC · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần C

Chò nâu

Dipterocarpus retusus

Chò nâu (danh pháp khoa học: Dipterocarpus retusus) là cây được biết đến rộng rãi nhất trong chi Dầu (Dipterocarpus). Cây cho gỗ và nhựa dầu.

Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Chò nâu (danh pháp khoa học: Dipterocarpus retusus) là cây được biết đến rộng rãi nhất trong chi Dầu (Dipterocarpus). Cây cho gỗ và nhựa dầu.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Chò nâu mang danh pháp hai phần chuẩn là Dipterocarpus retusus, trực thuộc Chi Dầu (Dipterocarpus) nằm trong Họ Dầu (Dipterocarpaceae).

Các loài cùng chi Dipterocarpus và cùng Họ Dầu thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Dipterocarpus retusus dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Dipterocarpus.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Chò nâu (Dipterocarpus retusus) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Dipterocarpus và Họ Dầu tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Dipterocarpus retusus), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Dầu)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Chò nâu.

Xem toàn bộ họ →
Dầu turbinatus (Dipterocarpus turbinatus)
Quốc tế

Dầu turbinatus (Dipterocarpus turbinatus)

Dipterocarpus turbinatus

Họ Dầu · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dầu turbinatus (Dipterocarpus turbinatus) (Dipterocarpus turbinatus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Dầu (Dipterocarpaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Dầu thanh
Thuốc Nam

Dầu thanh

Dipterocarpus gracilis

Họ Dầu · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dầu thanh hay dầu lông, chò lông (danh pháp khoa học: Dipterocarpus gracilis) là cây thuộc họ Dầu. Cây phân bố ở Bangladesh, Ấn Độ, Indonesia (Java, Kalimantan, Sumatra), bán đảo Malaysia, Myanmar, Thái Lan, Việt Nam và Philippines. Đây là cây gỗ lớn trong rừng cây họ dầu, thường...

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Vên vên
Thuốc Nam

Vên vên

Anisoptera costata

Họ Dầu · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Vên vên hay vên vên nhẵn, vên vên trắng, vên vên xanh (danh pháp hai phần: Anisoptera costata) là một loài thực vật thuộc họ Dầu. Tên gọi costata xuất phát từ Latin (costatus = có gờ) để mô tả lớp gân nổi bật của phiến lá. A. costata là một cây gỗ khổng lồ, cao tới 65 m, có ở các...

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Săng đá
Thuốc Nam

Săng đá

Hopea ferrea

Họ Dầu · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Săng đá hay sao tía (danh pháp hai phần: Hopea ferrea) là loài thực vật nằm trong họ Dầu. Thường thấy nó phân bố tự nhiên ở các nước Campuchia, Malaysia, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh